Các nguyên-nhân và cách sàng lọc ung-thư tiền-liệt-tuyến

Các nguyên-nhân gây nên ung-thư tiền-liệt-tuyến

Thường ra chỉ có đàn ông lớn tuổi mới bị mắc ung-thư tiền-liệt-tuyến (prostate cancer). Cứ năm trường-hơp ung-thư thì có bốn xẩy ra cho đàn ông trên 65 tuổi, và chỉ có chưa đến 1% đàn ông dưới 50 tuổi bị bệnh này mà thôi. Rất hiếm thanh-niên ở lứa tuổi 30 và 40 bị mắc ung-thư tiền-liệt-tuyến. Đàn ông nào mà gia-đình có “dòng” bị ung-thư tiền-liệt-tuyến  mới có nhiều rủi-ro chết vì bệnh này.  

Trên căn-bản từng hồ sơ một , bác-sĩ khó mà quyết-đoán nguyên-nhân gây bệnh, nhưng  các chuyên-gia đều nhất-trí là chế-đô ăn uống (diet) có ảnh-hưởng lên rủi-ro bị ung-thư tiền-liệt-tuyến.

Đàn ông ăn nhiều mỡ--đặc biệt là mỡ từ thịt đỏ và các nguồn mỡ động-vật khác-- có nhiều nguy-cơ bị ung-thư tiền-liệt-tuyến. Ung-thư này thuờng xẩy ra nhiều tại những quốc-gia mà thịt và các sản-phẩm bơ sữa là thức ăn chủ-yếu còn thì ít thấy hơn tại những quốc gia mà chế-độ ăn uống trên cơ-bản dựa vào gạo, các sản-phẩm đậu nành và rau 

Yếu-tố cơ-bản liên-kết chế-độ ăn uống với ung-thư tiền-liệt-tuyến là hóoc-môn.

Mỡ gia-tăng mức sản-xuất  testosterone  và chính hóoc-môn này  kích-thích sự tăng- trưởng của ung-thư tiền-liệt-tuyến.Lượng testosterone cao cũng có thể “đánh thức” các tế-bào ung-thư “đang ngủ”. Vài kết-quả nghiên-cứu còn gợi ý là lượng testosterone cao  làm phát-sinh ra ung-thư tiền-liệt-tuyến. Ăn thịt còn nguy-hại vì nhiều lý-do khác tỉ như thịt nấu chin với nhiệt-độ cao tạo ra những chất gây ung-thư có thể ảnh-hưởng trực-tiếp lên tiền- liệt- tuyến.  Một vài yếu-tố rủi-ro khác đã đươc ghi-nhân như là  các thợ hàn, thợ làm bình điện, thợ  cao-su và thợ thuờng tiếp-xúc với kim-loại cadmium rất dễ mắc loại ung-thư này.

Tuy không biết rõ về những gì  gây nên ung-thư tiền-liệt-tuyến, các nhà khảo-cứu lại hiểu biết  nhiều hơn về những gì không có liên-quan đến bệnh này.  Tình-dục quá độ, cắt bỏ ống dẫn tinh, thủ-dâm, uống rượu, hút thuốc không liên-hệ gì tới ung-thư tiền-liệt-tuyến. Chứng bệnh tiền-liệt-tuyến bị to thuộc loại benign prostatic hyperplasia (BHP) có tính lành không gây ung-thư. Phần lớn  đàn ông lớn tuổi đều có tiền-liệt-tuyến to ra nhiều hoặc ít

             Hạch tiền-liệt-tuyến (prostate gland)nằm ở phiá dưới bàng-quang             (bladder)và bao quanh niệu-đạo (urethra) tức là ống dẫn nước
            tiểu từ bàng-quang xuống dương-vật (penis)

Thử-nghiệm  sàng-loc ung-thư tiền-liệt-tuyến

Thử-nghiệm sàng- lọc (screening test) đươc thực-hiện vào những khoảng cách đều-đăn để phát-hiện bệnh-tật chẳng hạn như ung-thư tiền-liệt-tuyến ớ giai-đoạn đầu. Đối với loại ung-thư này chúng ta có hai thử-nghiệm: khám-nghiệm bằng ngón tay (digital rectal examination) và thử máu PSA (prostate specific antigen). 

Trong khám-nghiệm bằng ngón tay bác-sĩ thọc ngón tay trỏ qua hậu-môn để sờ hach tiền-liệt-tuyến xem có gì bất thuờng không. Nếu bác-sĩ cảm thấy có cục u hay mặt tiền-liệt-tuyến bị cứng thì có thể nghi là bệnh-nhân bị ung-thư. Khám-nghiệm này đươc thực-hiện hàng năm cho các đàn ông từ 40 tuổi trở lên 

Thử-nghiệm PSA là một thử-nghiệm máu đơn-giản và chính-xác nhằm đo lường chất kháng-nguyên (antigen)  phóng-thích bởi tiền-liệt-tuyến( prostate specific antigen- PSA). Điều quan-trọng nên biết là những người bị ung-thư tiền-liệt-tuyến có mức độ PSA cao hơn những người không mắc chứng bệnh này. Vì vậy bác-sĩ thuờng gởi các đàn ông trên 50 đi thử PSA hàng năm ( hoặc trên 40 nếu có rủi- ro cao bị ung-thư tiền-liệt-tuyến)

Kết-quả thử PSA ở dưới mức 4 nanogram/millilít máu đươc coi là bình-thường, còn từ 10 trở lên đươc coi là bất-bình-thường và bệnh-nhân có thể bị ung-thư tiền-liệt-tuyến. Các kết-quả từ 4 đến 10 nằm trong vùng biên-cảnh (borderline) và đựợc bác-sĩ lý-giải tùy theo bối-cảnh về tuổi-tác, triệu-chứng, gia-đình và sự thay đổi của mức PSA theo thời gian của mỗi bệnh-nhân.

Nói chung trị-số PSA càng cao thì càng có nhiều khả-năng bị ung-thư. Hơn nữa mức PSA có khuynh-hướng tăng cao khi mà ung-thư đã chuyển sang thời-kỳ di-căn (metastase) . Nếu PSA có trị-số rất cao tỉ như 30 hay 40  thì chắc-chắn là có ung-thư tiền-liệt-tuyến

                Khám-nghệm bằng ngón tay (3 lần ở mỗi bên hach) 

                sau đó lấy nước tiểu đưa đi phòng thử-nghiệm

Tuy nhiên cũng có nhiều điều-kiện khác ngoài ung-thư tiền-liệt-tuyến làm cho mức PSA tăng cao. Tỉ-dụ chứng bệnh tiền liệt-tuyến bị to thuộc loại benign prostatic hypertrophy (BPH) và các bệnh nhiễm-trùng hay viêm tiền-liệt-tuyến vì bất cứ lý-do gì cũng có thể làm tăng mức PSA và dẫn đến kết-quả PSA “dương-tính” sai-lầm vì các chứng bệnh này có tính lành không gây ung-thư                                                                  

Hãng Gen-Probe có trụ-sở đặt tại San Diego đã đưa ra một phép thử  trên nước tiểu  PCA3 để dò tìm ung-thư tiền-liêt-tuyến. Phép thử này đang được sử-dụng ở Châu- Âu nhưng chưa được phép dùng tại Hoa-kỳ.

Phép thử PCA3 này giúp phân-biệt ung thư tiền-liệt -tuyến với chứng-bệnh tiền-liệt-tuyến bị to (BPH)  nhưng không xác-định đươc là ung-thư có thể làm chết người hay không. Trong phép thử PCA3 người ta đo lường RNA thuộc gien ung-thư tiền-liệt tuyến PAC3. Gien PAC3 chỉ có trong tiền-liệt-tuyến và  khi các tế-bào tiền-liệt-tuyến biến thành ung-thư thì các gien PAC3 của các tế-bào này sẽ biểu-hiện nhiều RNA hơn là bình thường

                 .Tế-bào ung-thư với nhiều PAC3 RNA hơn  
                       trong khối nền gồm các tế-bào bình thường 

Phép thử PCA 3 sẽ không thay thế mà chỉ bổ-túc cho phép thử PSA. Ít nhất phép thử PCA3 cũng giúp ta giải-quyết đươc hai vấn-đề chủ-yếu  Đó là thuật sinh-thiết (biopsie) có cần-thiết hay không sau khi có kết-quả thử PSA, và thuật sinh-thiết lần thứ hai có cần-thiết không nếu lần sinh-thiết thứ nhất cho kết-quả “âm-tính” nhưng kết-quả thử PSA lại  cao.

      PSA Screening Imperfect, but it works- Daniel J. DeNoon            5/22/06           
       New Urine Yest ID.s Prostate Cancer- Daniel J. DeNoon-11/28/06           
       Urine test can detect prostate cancer – Kristina Collins11/29/06           
       What causes prostate cancer? Prostate Cancer Foundation-08/03/05