Rủi ro bệnh dich toàn cầu

Tổ chức Y-tế Quốc tế (WHO) cảnh báo những căn bệnh chết người mới đang xuất hiện nhanh hơn bao giờ hết trên toàn thề giời.

Trong báo-cáo đề-tựa “Một tương-lai An-toàn hơn” ( A Safer Future) các chuyên-gia  đã nêu lên nhiều mối đe dọa nghiêm-trọng đối với sức khoẻ của con người trong thế kỷ thứ 21.

Những căn bệnh chết người mới

Một trong những  lo ngại lớn nhất của các giới phụ-trách về y-tế toàn cầu là sự phát- sinh đột ngột của một căn bệnh chết người mới. Sự di-chuyển bằng đường hàng- không và  thị-trường toàn-cầu về gia- súc  sống giúp cho một vi-rút

có thể lây lan trên khắp năm châu trong vòng chỉ vài tháng.

Các mối đe dọa nghiêm- trọng mới cho  sức khoẻ tòan cầu như sau:

1- Bệnh SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome)

Vàò năm 2003, vi-rút SARS đã gây ra một cơn hoảng sợ chưa từng thấy. Bệnh SARS hay lây, các triệu- chứng xuất- hiện một tuần sau khi nhiễm vi-rút , và  tỉ-lệ tử vong rất cao

Một trong những ca đươc phát- hiện đầu tiên là một cụ ông 72 tuổi  sống tại Bắc- kinh.  Cụ đã đi ít nhất một chuyến máy bay trước khi cụ có những triệu- chứng của bệnh SARS. Lúc đó người ta  tưởng cụ đã lây bệnh sang cho 22 hành khách khác đi cùng chuyến với cụ, nên các viên-chức y-tế đã phải dày công dò tìm những người này để xác-định xem họ có khả năng lây bệnh hay không và nếu cần  phải cách-ly họ.

Những ca mới đãđươc phát-hiện tại Hong Kong, Trung- quốc và Gia nã đại

                                     Vi-rút bệnh SARS

Rất may là bệnh SARS không quá lây như người ta sợ và vi-rút  đã đươc kiềm-chế chỉ trong vòng môt vài tháng , nhưng bệnh cũng đã cướp đi  mạng sống của  vài trăm người.

2- Đại-dịch cúm (pandemic influenza) 

Các nhà khoa- hoc tin rằng  một đaị-dịch cúm sẽ bộc-phát do sự biến- thể cuả cúm đông- vât  thành cúm nguời , và WHO đã khuyến cáo các quốc -gia trên thế giới nên chuẩn- bị sẵn-sàng

Bệnh cúm thông thuờng  tại Anh cũng  làm chết người , nhưng phần lớn  nạn- nhân là những người giả cả yếu đuối hoặc những người bệnh tật.

Tuy nhiên một đại- dịch cúm thuộc loại mới sẽ nguy-hiểm hơn rất nhiều vì cơ-thể chưa có khả-năng đề- kháng (miễn-dịch) .

Trong những năm gần đây các nhà khoa- học chú- trọng vào vi-rút gia- cầm H5N1. Vi rút này có thể lây sang người và gây tử- vong nhưng chỉ đối với những nguời tiếp-xúc trực- tiếp với gia cầm bị bệnh mà thôi.

Vào thời- điểm này vi-rút chưa có thể lây từ người sang người, nhưng người ta sợ trong tương-lai nó sẽ biến- thể và lây truyền giữa con người. Nếu vi-rút H5N1 hay bất cứ một thể vi-rút gà nào khác  có thể lây từ người sang người thì ngay cả khi tỉ-lệ tử vong thấp hơn so với bệnh SARS số người chết sẽ lên tới ít nhất cả trăm ngàn ,nếu không nói là hàng triệu

3- Bệnh sốt xuất huyết (haemorrhagic fevers)

Vào những năm 1990, bệnh này là một cơn ác- mộng  vì một số người tiên- đoán là nó có thể lan tràn nhanh như lửa cháy do các thói quen di-chuyển mới.

Các vi-rút như Marburg và Ebola  có khả- năng gây tử vong cao nhất và có thể  cướp mạng sống con người trong vòng vài ngày

                  vi-rút Marburg            vi-rút Ebola

Châu-Phi nhiệt-đới  là nơi sinh sôi nẩy nở của bệnh sốt xuất- huyết. Bệnh- nhân  lên cơn sốt cao, đi tiêu chảy và chảy máu nhiều. Bệnh rất dễ lây.

Trong thế- kỷ thứ 21, một dịch sốt xuất- huyết bộc phát tại Angola  làm 200 người chết và cứ muời người mắc bệnh thì chin người chết. Tổ- chức WHO cho là tình- trạng nội-chiến kéo dài tại Angola ảnh- hưởng lên hệ- thống y- tế và giao- thông đã không cho phép dập tắt dịch một cách nhanh chóng.

Chính vì bệnh này “ hạ gục”  các bệnh- nhân một cách quá nhanh , nên bệnh không thể lây lan rông vì các nguời bệnh quá yếu không có thể di-chuyển đi đâu đươc

Nhũng căn bệnh giết người cũ trớ lại

Ngoài các căn bệnh giết người mới, Tổ- chức WHO cũng còn quan- tâm đến những “kẻ thù” cũ hăm- he quay đầu trở lại giết chúng ta

1- Bệnh sốt rét (malaria).

Cả triệu người chết về bệnh sốt rét  mỗi năm trên toàn thế giới, nhưng theo WHO thế giới chưa  hành đông đủ để hạn-chế con số này.

Bệnh sốt rét lan đến những vùng mới hoặc tái- phát tại những vùng mà các nhà khoa- học tưởng đã đươc “‘quét sạch” bệnh

Vào những năm 1990, thuốc phun diệt muỗi  hầu như đã loại trừ căn bệnh này tại khắp nơi , ngoai trừ vùng tiểu Sahara của Châu Phi

Tuy nhiên điều này làm giảm đầu-tư vào việc kiểm-soát bệnh sốt rét.

Thêm vào đó, ký sinh gây bệnh trở thành đối- kháng mạnh (miễn- nhiễm) đối với một số thuốc  thông-thuờng nhất

2- Bệnh tả (cholera)

Bệnh tả đã trở lại trong vòng 25 năm qua. Tổ- chức WHO kêu gọi thế-giới có nổ lực mới để kiểm- soát căn bệnh này

Chiến- tranh, xung-đột và thiên- tai  đều giúp cho bệnh này trở lại . Điều kiện vệ sinh kém và nước uống bị ô- nhiễm là những căn- nguyên chính

Sau cuộc khủng -hoảng Rwanda vào năm 1994, có tới 800,000 người đã vượt biên- giới để tới các trại tị- nạn  gần thành- phố Goma (Congo). Trong  tháng đầu lối 50,000 đã chết vì bệnh tả và kiết-lị vì vi-rút vibrio cholerae đã làm ô-nhiễm hồ Kivu, nguồn nước uống duy- nhất.

Theo WHO, chính -sách đô-thị-hóa mỗi ngày một mở rộng tai nhiều quốc-gia sẽ đẩy cả ngàn người nghèo- nàn phải  sống chen chúc ở ven đô các thành phố lớn và như thế  bệnh dịch khó mà có thể tránh được.

3- Bệnh lao (tuberculosis)

Bệnh lao, một trong những căn bệnh gây tử vong cao nhất đối với những người bị bệnh AID,  chiụ trách- nhiệm về cái chết của khoảng 1,5 triệu người mỗi năm trên toàn thế giới

Mặc dầu bệnh có thể trị bằng thuốc kháng- sinh,nhưng nhiều người không có đươc thuốc này. 

Điều mà tổ-chức WHO lo ngại nhất  là các bacterium có tính đề-kháng ngày mỗi mạnh đối với các thuốc kháng- sinh .

            WHO warns of global epidemic risk-  BBC-  08/23/07