Giải pháp cho bệnh mất ngủ mạn tính
(dựa vào các bài do các bạn ThienLy và KimAnh giới thiệu)
Giấc ngủ vô cùng quan trọng đối với con người. Mất ngủ có thể thoáng qua, ngắn hạn kéo dài từ 1-3 tuần. Nguyên nhân có thể do thay đổi môi trường sống hay bị căng thẳng tâm thần (stress). Bệnh mất ngủ có nhiều nguy cơ trở thành măn tính khi đi kèm với các trạng thái tâm lư khác như: t́nh trạng căng thẳng kéo dài (stress) do công việc, học hành , xung đột trong gia đ́nh..., tức giận, lo âu, trầm cảm, nghiện rượu, tâm thần phân liệt hoặc tuổi tác...
Khi mất ngủ con người sẽ mệt mỏi, giảm sức đề kháng, dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung, yếu khả năng t́nh dục…
Để t́m lại giấc ngủ ngon, người bệnh và thầy thuốc cần t́m hiểu và điều trị các nguyên nhân trực tiếp gây nên mất ngủ để điều trị tận gốc
Số người bị bệnh mất ngủ ở nước Mỹ (và có lẽ ở mọi nơi trên thế giới) rất cao. Cho đến gần đây, họ thường phải dùng thuốc ngủ. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới và những khảo sát về giấc ngủ đă cho thấy thái độ của chúng ta đối với giấc ngủ và một vài thói quen thường là nguyên nhân của bệnh mất ngủ. Thay đổi thái độ và thói quen sẽ làm ta ngủ dễ hơn.
.
Tầm quan trọng của giấc ngủ
Muốn khỏe mạnh về thể lư cũng như tinh thần, chúng ta cần phải ngủ. Giấc ngủ đem cơ thể và trí óc chúng ta trở lại b́nh thường sau những giờ hoạt động và cho chúng ta đủ thời gian nằm mộng trong giấc ngủ REM để có thể giữ được trí nhớ, xúc cảm và học hỏi.
Nếu bị thiếu ngủ, chúng rất dễ bị nhiễm trùng, cao huyết áp, bệnh tim mạch và tiểu đường. Chúng ta cũng sẽ phạm lỗi lầm khi đang làm việc, khó hồi phục khi bị căng thẳng , khó học và khó nhớ, bứt rứt khó chịu và trầm cảm
Mất ngủ thường có liên hệ đến những bệnh khác như trầm cảm, nghiện thuốc, hoặc một bệnh về giấc ngủ. Do đó, bệnh nhân nên được khám nghiệm giấc ngủ kỹ lưỡng để được chữa đúng.
Các nguyên nhân mất ngủ
Mất ngủ do bệnh tật:
- Đau nhức xương khớp, thoái hoá đốt sống, thoái hoá khớp, loăng xương gây đau nhức về đêm .
- Các bệnh về tim mạch: Cao huyết áp, thiếu máu cơ tim ( thiểu năng mạch vành), suy tim gây đau tức ngực, khó thở.
-
Các bệnh đường hô hấp: Các bệnh giăn phế quản, hen phế quản gây ho nhiều,
khó thở.
- &nbssp; Các bệnh đường tiêu hoá: Bệnh dạ dày, viêm đại tràng măn tính,
rối loạn tiêu hoá.
- &nbssp; Các bệnh đường tiết niệu, sỏi tiết niệu (sỏi thận , sỏi bàng
quang...), u xơ tuyến tiền liệt, đái tháo đường, thường gây đi tiểu nhiều lần
trong đêm.
Mất ngủ do ảnh hưởng xấu của môi trường:
Các yếu tố như nhà ở chật chội đông người, ch ỗ ở c ó
nhiều tiếng ồn , mất vệ sinh làm người bệnh càng thêm khó ngủ.
Mất ngủ do ăn uống không điều độ:
Ăn quá no, uống nhiều nước hoặc rượu và bia trước khi ngủ , dùng nhiều chất kích
thích ( cà phê, trà, thuốc lá ... ) đều ảnh hưởng xấu tới giấc ngủ.
Mất ngủ do rối loạn tâm sinh lư:
Bệnh trầm cảm, tức giận, buồn rầu, ghen tị, lo âu quá mức ( lo lắng về công
việc, tiển nong, bệnh tật ...), căng thẳng tâm thần (stress) kéo dài, tâm thần
phân liệt ... đ ểu là nhựng rối loạn tâm sinh lư làm mất ngủ
Mất ngủ do suy giảm các chức năng của cơ thể, suy giảm hàm lượng hormon:
Đây là một nguyên nhân rất khó tránh khỏi, tuổi tác càng cao th́ mọi chức năng
của cơ thể đều bị suy giảm, trong đó chức năng của hệ thần kinh trung ương là
rất nhạy cảm. Tế bào thần kinh trung ương phát triển từ lúc phôi thai đến khi 25
tuổi là hoàn chỉnh, sau tuổi này mỗi ngày có 3.000 tế bào nơron thần kinh bị huỷ
hoại mà không tái tạo dẫn đến mất ngủ và sự suy giảm các chức năng khác.
Chữa trị bệnh mất ngủ bằng thu ốc
Hiện nay, trong điều trị chứng mất ngủ măn tính các loại thuốc an thần ḍng benzodiazepines thường được sử dụng như: Seduxen, Stilnox, Lexomil ...
Tuy nhiên các loại thuốc trên đều có nguy cơ gây nhờn, nghiện thuốc và làm tái phát mất ngủ trầm trọng.
Thuốc ngủ có thể phải được dùng tạm thời - và rất có ích - trong trường hợp đang bị đau đớn quá độ. Tuy nhiên hiện nay, nhiều loại thuốc ngủ đă được cơ quan FDA công nhận được dùng vĩnh viễn.
Dù vậy, một số thuốc ngủ chỉ nên được dùng vài ngày tới vài tuần v́ chúng có thể gây ra nghiện. Nhiều người v́ thế đă dùng thuốc ngủ rất lâu và ngày càng dùng liều tăng cao v́ thuốc bớt hiệu nghiệm theo thời gian..
Thuốc ngủ c̣n có thể:
-Che giấu nguyên nhân chính của việc mất ngủ, thí dụ như bệnh trầm cảm, bệnh tim, suyễn hay bệnh Parkinson. Bệnh nhân v́ thế không được chữa trị đúng bệnh.
-Tác dụng cộng hưởng với các chất khác thí dụ như rượu đưa đến hậu quả nguy hại, ngay cả cái chết.
-Gây ra cảm giác dật dờ không tỉnh táo hoặc mất ngủ nặng hơn ngày hôm sau .
-Có thể đưa đến bệnh cao huyết áp, chóng mặt, yếu ớt, buồn nôn, lẫn, mất trí nhớ tạm thời.
-Gây ra vài hành động kỳ quái như mộng du, ăn thật nhiều, ăn cắp vặt... mà bệnh nhân không nhớ đă làm.
Chữa trị bệnh mất ngủ bẳng hóc-môn tăng trưởng
Trong những năm gần đây, các nhà
khoa học đă phát hiện ra rằng việc bổ sung chất kích thích tiết ra hormone tăng
trưởng có thể hỗ trợ điều trị cho bệnh nhân bị mất ngủ măn tính,
mất ngủ v́ tuổi già
Hormone tăng trưởng HGH là một loại hormon peptide do thùy trước tuyến yên tiết
ra, là hormone chính kiểm soát các cơ quan và chức năng trong cơ thể, chịu trách
nhiệm trực tiếp tái tạo mô, thay thế tế bào, cải thiện chức năng năo và chức
năng enzym, thiết lập lại giấc ngủ sinh lư. Tỉ lệ sản xuất hormone tăng trưởng
HGH ở người sẽ giảm xuống 80% từ tuổi 21 đến 61, do vậy sẽ dẫn đến mất ngủ và
các triệu chứng khác của tuổi già.
Chất kích thích tiết ra hormone tăng trưởng có tên biệt dược là Nu-HGH, sản xuất
tại Mỹ và đă được cấp giấy phép của Bộ Y tế. Nu-HGH không phải là hormone, nó
được chiết xuất từ các loại thảo dược và có tác dụng kích thích tiết ra hormone
tăng trưởng ở người một cách tự nhiên, hoàn toàn không gây tác dụng phụ cho
người sử dụng. Sản phẩm này có thể hỗ trợ làm tăng hàm lượng hormone tăng
trưởng từ 10-50%, do đó giúp bệnh nhân tái tạo lại giấc ngủ sinh lư, làm giảm
thiểu hoặc mất hẳn triệu chứng mất ngủ, khó ngủ.
Ngoài ra, việc bổ sung chất kích thích tiết ra hormone tăng trưởng c̣n giúp cải
thiện các triệu chứng khó chịu liên quan đến tuổi già như: đau mỏi xương khớp,
tăng huyết áp, tăng mỡ máu, suy giảm chức năng t́nh dục, suy giảm trí nhớ và
thị giác, suy nhược thần kinh và thể lực …
Thông thường những người sử dụng Nu-HGH nói rằng sau 7 ngày dùng thuốc có giấc
ngủ rất sâu, sáng thức dậy cảm thấy sảng khoái hơn, hầu hết những triệu chứng
mất ngủ và các vấn đề về sức khỏe khác đă đựợc cải thiện sau chai thứ 3.
Được đóng gói dưới dạng xịt nên Nu- HGH rất dễ dùng và tiện lợi mang theo khi
đi xa. Mỗi ngày bạn có thể xịt 2 lần, mỗi lần xịt vào dưới lưỡi, Nu-HGH sẽ
ngấm trực tiếp vào máu .
Tuy nhiên theo các bác sĩ th́ việc giải quyết tận gốc các tổn thuơng bệnh lư, tâm lư, stress kéo dài kết hợp với việc dùng Nu-HGH mới là cách điều trị tốt nhất cho bệnh nhân mất ngủ măn tính.
Chữa trị bệnh mất ngủ b ằng phương pháp nhận thức
Cognitive behavioral therapy (CBT) tạm dịch là "chữa bằng nhận thức" ngày càng được coi là một phương pháp chữa mất ngủ hiệu nghiệm thay thế cho thuốc ngủ, có thể dùng ngay cả cho người bị mất ngủ nặng hay kinh niên.
CBT gồm những cách chữa giản dị ngắn hạn, trước đây đă được dùng để chữa một số bệnh tâm thần như trầm cảm, cơn sợ hăi, bồn chồn, rối loạn ăn uống và nghiện ma túy. Nhiều nghiên cứu cho thấy những yếu tố tâm lư và cách cư xử của chúng ta đóng vai tṛ quan trọng trong bệnh mất ngủ và CBT có thể rất hiệu nghiệm. Một xét nghiệm về những cách trị mất ngủ do cơ quan American Academy of Sleep Medicine thực hiện năm 2006 đă cho thấy rằng CBT có thể giúp t́m được giấc ngủ và lợi ích này có thể được duy tŕ một thời gian dài. CBT có thể giúp hầu như tất cả mọi người kể cả người lớn tuổi đă từng uống thuốc ngủ nhiều năm, người có trở ngại thể lư như như bệnh "chân rung bất thường" (restless leg syndrome), và những người bị bệnh mất ngủ nguyên thủy đă bị mất ngủ cả đời. Một điều đáng nói là tác dụng của CBT kéo dài lâu. Một năm sau CBT, đa số bệnh nhân vẫn c̣n giữ được hiệu quả của nó và ngủ ngon hơn trước. Hơn nữa, CBT lại không có tác dụng phụ.
Tác dụng của CBT
CBT giúp chúng ta thay đổi những ư nghĩ và hành động khiến ta không ngủ được. CBT dựa trên nguyên tắc: cách chúng ta nhận thức và hành động ảnh hưởng đến cách chúng ta cảm nhận.
Phần "nhận thức" của CBT dạy chúng ta nhận ra và thay đổi những tin tưởng sai lạc đă ảnh hưởng đến khả năng t́m được giấc ngủ. Thí dụ, bạn có thể đă tin tưởng rằng bạn cần phải ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày th́ mới làm việc được. Thực ra có thể chỉ 7 tiếng cũng là đủ cho bạn. Chữa bằng nhận thức cũng đưa ra cho biết những nhận thức sai lạc về thời gian bạn thực sự ngủ. Người bị mất ngủ thường đă ngủ nhiều giờ hơn là họ tưởng.
Phần "cư xử" của CBT giúp thay đổi phần óc chủ động chu kỳ ngủ-thức của bạn. CBT chú trọng đến những hành động khiến chúng ta mất ngủ, thí dụ như không vận động thân thể hoặc uống những thức uống có chứa chất caffein trước khi ngủ.
Thông thường, bệnh nhân được chữa mất ngủ bằng CBT cần 4 tới 8 lần chữa kéo dài khoảng 30 phút với một chuyên viên chữa mất ngủ. CBT thường gồm có những phần như sau:
-Kiểm soát nhận thức và tâm lư trị liệu: Giúp chúng ta kiểm soát hay loại bỏ những ư nghĩ và lo lắng tiêu cực khiến ta mất ngủ. Cách chữa này cũng giúp ta loại bỏ những ư tưởng và lo ngại sai lạc về giấc ngủ, thí dụ như một đêm mất ngủ sẽ khiến bạn bệnh nặng.
-Giới hạn ngủ: Cách này giúp bạn bỏ bớt thời gian nằm trên giường mà không ngủ, khiến bạn thèm ngủ dễ hơn.
-Tỉnh thức thụ động: Bệnh nhân tránh tất cả những cố gắng t́m giấc ngủ, mục đích để loại bỏ những bứt rứt bạn có thể cảm nhận khi buồn ngủ dễ dàng.
-Kiểm soát những kích thích: Cách này giúp bạn bỏ những gán ghép tiêu cực mà bạn đă có với môi trường ngủ và tạo điều kiện cho một phản ứng thuận lợi với việc vào giường ngủ. Thí dụ bạn sẽ được hướng dẫn để nghĩ đến giường ngủ là để dành riêng cho việc ngủ và sex.
-Tập thói quen ngủ tốt: Cách chữa này sửa đổi những thói quen sống ảnh hưởng đến giấc ngủ thí dụ như hút thuốc hay uống quá nhiều cà phê hoặc rượu trễ trong ngày cũng như không vận động thân thể thường xuyên. Nó cũng dạy bạn cách làm sao dễ ngủ hơn thí dụ như thư giăn 1 hay 2 giờ trước khi đi ngủ bằng cách tắm nước ấm.
-Tập thư giăn: Giúp bạn thư giăn để loại bỏ những khuấy động khiến bạn khó ngủ. Có thể gồm có thiền, thôi miên và thư giăn các bắp thịt.
-Biofeedback: Phương pháp này đo lường những dấu hiệu thể lư như độ căng bắp thịt và tần số sóng năo với mục đích giúp bệnh kiểm soát được chúng.
Muốn dùng CBT hiệu nghiệm, chuyên viên chữa trị có thể phải dùng nhiều cách khác nhau. Điều cần ghi nhớ là bệnh nhân phải thực tập đều đặn và một vài cách có thể làm bạn không ngủ được trong thời gian đầu. Kiên nhẫn thực tập, bạn sẽ có kết quả.
Cơ quan American Academy of Sleep Medicine đă thành lập một tiêu chuẩn và cấp giấy chứng nhận những chuyên viên chữa mất ngủ bằng CBT. Chúng ta có thể lên trang web của cơ quan này để t́m ra những chuyên viên đă được chứng nhận.
Tuy nhiên hiện nay không có đủ số chuyên viên và vùng bạn ở có thể không có chuyên viên CBT. Mỗi chuyên viên cũng có thể có cách chữa và thời gian chữa trị khác nhau. Ban có thể phải t́m kiếm một thời gian để có được một chuyên viên tốt và có thể bắt đầu bằng cách t́m ra danh sách các trung tâm về giấc ngủ trên web của National Sleep Foundation. Nếu không thể t́m ra chuyên viên vùng ḿnh ở, bạn có thể xin được chữa qua điện thoại với một chuyên viên ở xa.
Ngoài ra bạn có thể mua sách và CD về CBT để t́m hiểu và thực tập cho đến khi t́m được chuyên viên chữa bệnh cho bạn.
Chữa bệnh mất ngủ bằng phương pháp mới nhất-BS Nguyen Thi Nhuận
Bài đọc thêm
Ngủ không điều độ có hại cho sức khoẻ