Thuốc tây, thuốc Bắc, thuốc Nam dưới mắt một bác sĩ tây y
|
|
|
|
Kính thưa quư
vị, một hôm, có một bệnh nhân đến pḥng mạch, yêu cầu chúng tôi thử máu tổng
quát. Là bác sĩ, trước khi thử máu th́ cần phải biết tại sao bệnh nhân có yêu
cầu này, v́ nhiều khi bệnh nhân có những căn bệnh mà cuộc thử nghiệm tổng quát
không phải là thử nghiệm thích hợp nhất. Sau khi được hỏi bệnh cẩn thận, bệnh
nhân dứt khoát là không bị bệnh ǵ cả, chỉ muốn khám nghiệm tổng quát. Thấy bệnh
nhân trong độ tuổi giữa 45 và 49, cũng là tuổi mà bộ y tế muốn các BS làm một
cuộc khám nghiệm tổng quát, chúng tôi đồng ư cho bệnh nhân thử máu.
Thật t́nh cờ, khi kết quả trở về th́ cho thấy bệnh nhân bị suy gan khá trầm
trọng. Tất nhiên tiếp theo đó những thử nghiệm khác được tiến hành, để t́m hiểu
thêm nguyên nhân của sự suy gan, mà người Việt ḿnh thường gọi là nóng gan, như
thử các bệnh viêm gan do siêu vi khuẩn gây ra, siêu âm gan, và hỏi lại thật cặn
kẻ việc ăn uống cùng thuốc men của bệnh nhân. Nên biết, rượu hay thuốc làm giảm
mỡ (cholesterol) cũng thường là nguyên nhân làm cho "nóng gan".
Kết quả là không một nguyên nhân nào được t́m thấy, nhưng chính trong lần khám
nghiệm thứ ba này, bệnh nhân tiết lộ đang dùng thuốc Bắc, mặc dù trong những lần
khám nghiệm trước, đă được hỏi về những thuốc men mà bệnh nhân sử dụng. Sau một
thời gian ngưng uống liều thuốc Bắc này, gan bệnh nhân trở lại b́nh thường.
Kính thưa quư vị, chúng tôi lớn lên ở VN, tuy không học qua Đông y, nhưng cũng
nghe lơm bơm về khái niệm âm dương ngũ hành, thổ sinh kim, thủy khắc hỏa vân vân.
Khi ở VN th́ chúng tôi học 4 năm đại học ngành hóa học, thấy người Tây phương
chia vạn vật ra làm hàng tỉ tỉ hợp chất khác nhau, mà thành phần đơn chất căn
bản để cấu tạo nên những hợp chất này là nguyên tố, như oxygen, carbon, sắt,
đồng, nitrogen vân vân. Té ra đời không thể nh́n đơn giản với kim mộc thủy hỏa
thổ mà đủ (quan niệm của Hy Lạp cách đây mấy ngàn năm cũng tương tự như vậy,
nhưng nay người ta đă tiến rất xa rồi). Khi sang Úc, học ngành y, th́ chúng tôi
được biết thêm cách thức Tây phương nghiên cứu thuốc men.
Xin được vắn tắt về cách Tây y nghiên cứu một môn thuốc trước khi thuốc này được
đưa ra thị trường cho người bệnh dùng.
Một liều thuốc Tây căn bản, thường chỉ bao gồm một hợp chất (hoặc cao lắm là vài
hợp chất) trộn với chất bột không có tính thuốc. Sau khi thử trên loài vật có hệ
thống sinh lư tương đối giống con người và đă xác định được hiệu quả của thuốc,
người ta mới bắt đầu thử trên con người.
Ở giai đoạn thử trên con người này, hầu như luôn luôn người ta sử dụng phương
pháp gọi là "double blinded study". Xin đưa một thí dụ. Các bệnh nhân có cùng
một căn bệnh, sẽ được chia làm 2 nhóm. Một nhóm sẽ được cho uống thuốc thật và
một nhóm được cho uống thuốc giả (placebo), tức là viên thuốc chỉ có chất bột mà
không có hợp chất thuốc.
Bác sĩ cho thuốc cũng không hề biết viên thuốc ḿnh cho bệnh nhân uống là thực
hay giả, và tất nhiên bệnh nhân cũng không biết luôn. Do đó, người ta gọi là
"double blinded", cả hai, thầy lang và con bệnh, đều bị "bịt mắt". Người biết ai
uống thuốc thật, ai uống thuốc giả là những nhân viên hành chánh, chưa hề gặp
mặt các bệnh nhân.
Sau một thời gian dùng thuốc, bệnh nhân được kiểm tra lại. Thí dụ như trong
trường hợp thử nghiệm loại thuốc giảm áp huyết, người ta sẽ đo lại áp huyết của
bệnh nhân, và so sánh với áp huyết trước khi dùng thuốc.
Cùng lúc, người ta hỏi bệnh nhân về các phản ứng phụ, như buồn nôn, chóng mặt
vân vân, và đo đạc những thay đổi khách quan khác như thử máu xem gan có bị "nóng"
(bệnh) hay không, công năng thận ra sao vân vân. Sau đó người ta đưa sang thống
kê để phân tích.
Nếu trường hợp 99% người uống thuốc thật khỏi bệnh, c̣n chỉ có 1% người uống
thuốc giả khỏi bệnh, th́ ta có thể kết luận là thuốc này công hiệu. Ngược lại,
nếu chỉ có 5% người uống thuốc thật hết bệnh và có 4% người uống thuốc giả cũng
khỏi bệnh, th́ có thể ta cũng thấy được uống thuốc hay không cũng không khác ǵ
nhau, tức là thuốc không nhiệu nghiệm.
Nhưng thông thường, kết quả không rơ rệt như vậy, mà có thể là 563/1000 người
dùng thuốc thật sẽ khỏi bệnh, 230/1000 người dùng thuốc giả hết bệnh. Như vậy
th́ thuốc thật có công hiệu không? Và thuốc giả th́ sao, v́ cũng có người hết
bệnh đó mà
Đến đây, vai tṛ của toán thống kê vô cùng quan trọng. Toán thống kê cuối cùng
sẽ cho ta một kết luận, kết luận rằng có thể nào v́ "rùa" (t́nh cờ) mà có nhiều
người uống thuốc thật khỏi bệnh hơn người uống thuốc giả không. (chỉ số dùng để
kết luận này được gọi là "p value", và nếu nó nhỏ hơn 0.05 th́ kể như không thể
nào thuốc thật "chó ngáp phải ruồi" được). Song song đó, người ta cũng phải bảo
đảm những bệnh nhân tham gia cuộc thử thuốc không có những bệnh khác, hoặc không
có uống những thuốc khác.
Sở dĩ người ta phải so sánh người uống thuốc thật và thuốc giả là để loại đi vai
tṛ của tâm lư ảnh hưởng lên người bệnh (hiệu ứng tâm lư này rất quan trọng, gọi
là placebo effect), v́ nhiều người chỉ nhờ tin tưởng mà hết bệnh, nhất là đối
với những chứng bệnh mà ta không thể đo lường một cách khách quan được, thí dụ
như bệnh nhức đầu. (Nhức, đau, ngứa là những triệu chứng vô cùng chủ quan, chỉ
có bản thân bệnh nhân mới định lượng được thôi).
Và, sở dĩ người ta chú ư đến những yếu tố khác của bệnh nhân là v́ những yếu tố
này có thể ảnh hưởng đến căn bệnh. Thí dụ như một người nghĩ rằng v́ nhờ uống hà
thủ ô mà tóc trở nên đen, nhưng không chừng trong thời gian đó, người này ăn
nhiều rau giấp cá, mà chính rau giấp cá mới có tác dụng làm đen tóc th́ sao (chỉ
thí dụ như vậy mà thôi). Chắc chúng ta không biết được trong 1000 người uống hà
thủ ô th́ có bao nhiêu người tóc bạc trở thành đen (e rằng không có đến 1 người,
nhờ vậy mà thuốc nhuộm tóc vẫn bán chay re re).
Kính thưa quư vị, đó là quá tŕnh thử nghiệm và thực nghiệm của Tây y, mà theo
chúng tôi, y học cổ truyền của chúng ta không có. Y học cổ truyền dựa trên kinh
nghiệm tích lũy, nhưng không có thống kê rơ ràng.
Chúng tôi được biết có rất nhiều bệnh nhân tin rằng uống thuốc Bắc sẽ khỏi một
số bệnh nan y, tốn tiền rất nhiều, nhưng cuối cùng trong một ngàn người dùng
thuốc này có bao nhiêu người khỏi bệnh và bao nhều người... quy tiên, ta cũng
không biết. Một số người do nh́n thấy một vài trường hợp cá biệt rồi khái quát
hóa, cho rằng liều thuốc đông y ấy có hiệu nghiệm trên mọi người. Có lẽ là v́
Đông y thiếu thực nghiệm và thống kê.
Thứ đến, rất nhiều bệnh nhân than phiền về phản ứng phụ của Tây y.
Kính thưa quư vị, trong khi một viên thuốc Tây chỉ có một hay hai hợp chất, th́
một khúc rễ cây, một túi mật, có hàng chục đến hàng trăm hợp chất trong đó. Như
vậy th́ "phản ứng không mong muốn" (unwanted effects) ắt phải nhiều hơn rất
nhiều. Một viên Morphine chỉ chứa có chất Morphine mà thôi, trong khi đó nếu ăn
một cây á phiện th́ ta cho vào cơ thể biết bao nhiêu tạp chất khác. Vấn đề nằm ở
hai chữ: LIỀU LƯỢNG.
Kính thưa quư vị, chắc chắn một số thuốc Ta, thuốc Bắc, thuốc Nam cũng có hiệu
lực, nên mới lưu truyền cả ngàn năm, nhưng sự nghiên cứu của những loại thuốc
này thực thua kém thuốc Tây rất xa. Nói đến thuốc Bắc thuốc Nam th́ chắc có lẽ
vua Càn Long, Tần Thủy Hoàng, các đại quan, phú hộ của Tàu là người uống nhiều
nhất, cũng được toàn các danh y, Hoa Đà, Biển Thước chẩn trị. Nhưng kết quả các
vị ây ra sao, chết lúc bao nhiêu tuổi, có mạnh khỏe hơn tổng thống Bush hay
không, ta cũng thấy rồi.
Các vị ngày xưa thường nói, nhân sinh thất thập cổ lai hy, bây giờ với Tây y th́
nhân sinh thất thập mà "die", th́ là... hơi yểu mệnh đó. Ngày nay, có rất nhiều
cô chú bác đă xấp xỉ thất thập, nhưng vẫn c̣n mạnh cuồi cuội, đi shop, đi du
lịch, đi biểu t́nh rần rần, so với các vị quan lớn, vua chúa ngày xưa th́ khỏe
và thọ hơn nhiều, dù không uống sâm nhung, dù không dùng cao hổ cốt, lộc nai,
sừng tê giác.
Bài tâm t́nh về thuốc này không nhằm việc bài bác Đông y, mà chỉ để chúng ta
thấy được sự khác biệt trong nghiên cứu giữa Đông và Tây y. Là một người theo
ngành khoa học, nh́n đời qua cặp mắt thống kê, cá nhân của chúng tôi chỉ được
thuyết phục khi nào thuốc Bắc, thuốc Nam, Đông y, Trung Y, có những nghiên cứu
tinh tế, chi tiết, với sự chứng minh của thống kê mà thôi.
Nhiều bệnh nhân khi gặp bác sĩ Tây y, thường hỏi thuốc này có những phản ứng phụ
ǵ. Hầu như lúc nào BS cũng biết, nếu không biết th́ mảnh giấy hướng dẫn trong
hộp thuốc cũng có ghi. Quư vị vẫn có thể dùng thuốc Bắc, thuốc Nam, nhưng khi
gặp các Đông y sĩ, hay Trung y sĩ, nên hỏi xem thuốc ấy có tạo phản ứng phụ ǵ
không. Điều này sẽ hữu ích cho hiểu biết và sức khỏe của chúng ta.
Bài của Bác sĩ Nguyễn văn Hoàng (Hoàng Nguyên) trích từ Việt Vùng Vịnh
Bài liên hệ