Bàn chân nói ǵ về sức khỏe của bạn

Theo bác sĩ Jane Anderson, Chủ tịch Hiệp hội American Association of Women Podiatrics, bạn chỉ cẩn kiểm tra bàn chân là có thể phát hiện mọi vấn để về sức khoẻ của bạn từ bệnh tiểu đường tới t́nh trạng thiếu dinh dưỡng.

Bàn chân trái và phải cung cấp rất nhiều dữ kiện sâu sắc vể sức khoẻ  Cả hai bàn chân gộp lại chứa một phẩn tư số xương trong cơ thể,  Ngoài ra  mỗi bàn chân cũng có 33  khớp xương, 100 gân, các cơ và dây chằng, và một số không đếm xuể những dây thần kinh và mạch máu chạy từ khắp ngả tới tim, cột sống và năo.

Những vấn đề ở bàn chân không giải quyết có thể có những hậu quả  không ngờ.   Chẳng hạn như  bàn chân bị đau không chữa trị thường làm cho người bệnh ít đi lại hơn và do đó dễ lên cân hoặc bị mất thăng bằng một cách bất b́nh thường làm tăng rủi ro té ngă  và  găy xượng.

V́ vậy, nếu bàn chân gởi một trong 18 “thông điệp” dưới đây th́ sức khỏe của bạn chắc chắn  có vấn đề

1- Móng chân hơi trũng xuống, lơm vào h́nh muỗng toenails slightly sunken , spoon shaped indentations

Đó là triệu chứng bị thiếu máu (thiếu chất sắt) vừa phải tới trầm trọng. Điều này xẩy ra v́ trong các tế bào máu không có đủ huyết cầu tố (hemoglobin) tức là một loai protein giầu chất sắt chuyển tải oxygen. Chảy máu bên trong cơ thể (như trường hợp viêm loét) hay mất nhiều máu trong thời kỳ kinh nguyệt có thể  dẫn tới bệnh thiếu máu (anemia)

Những dấu hiệu khác: Ngón tay cũng như ngón chân, da và nền của móng (nail bed) đều tái nhợt. Móng cũng có thể dể găy, và bàn chân cảm thấy lạnh. Mệt mỏi là dấu hiệu “hàng đầu” của bệnh thiếu máu, ngoài ra hơi thở ngắn(shortness of breath), choáng váng khi đứng và nhức đầu

Điều phải làm  Muốn định bệnh thiếu máu th́ cần làm thử nghiệm đếm máu toàn phần (complete blood count) . Khám sức khỏe có thể giúp t́m ra nguyên nhận thiếu máu. Bước đầu của trị liệu là thuốc bổ sung chất sắt và thay đổi chế độ ăn uống để cơ thể có thêm chất sắt và vitamin C ( vitamin C gia tăng sự hấp thu chất sắt trong cơ thể)

2- Bàn chân hay ngón chân không có lông hairless feet or toes

Sư lưu thông máu yếu kém, thường xẩy ra do mạch máu bị bệnh ,có thể làm mất lông nơi bàn chân. Khi mà tim không có khả năng bơm đủ máu cho chân tay v́ bệnh xơ cứng động mạch(arteriosclerosis) tức là khi động mach bị cứng lại th́ cơ thể phải ưu tiến hóa việc sử dụng máu. Ngón chân cũng như bàn chân chỉ có ưu tiên thấp.

 

 

Những dấu hiệu khác  V́ ḍng máu tới chân yếu nên bạn khó mà bắt được nhịp mạch nơi bàn chân (khi đè ngón tay trên mu bàn chân hay bên trong cổ chân). Khi bạn đứng th́ bàn chân ửng đỏ hay tối mầu (dusky), nhưng khi bạn giơ chân lên th́ nó lại tái nhợt ngay. Da chân sáng bóng. Những người mà sư lưu thông máu  yếu kém đều có thể đă biết là họ bị bệnh tim mach (như bệnh tim hay động mạch cảnh)  nhưng có thể chưa nhận thức được là họ có vấn đề về  lưu thông máu

Điều phài làm Giải quyết các ”vấn đề” cho mach máu có thể giúp cải thiện sự lưu thông máu trong cơ thề. Lông ngón chân ít khi mọc lại… nhưng về điểm này chắc cũng chẳng ai quan tâm..

3. Chuột rút thường xẩy ra nơi bàn chân charley horses

Đau nhói bớt chợt do chuột rút nơi bàn chân—cơ bản do sự co rút mạnh của cơ—có thể xẩy ra do những sự cố đoản kỳ  như tập thể dục hoặc cơ thể loại nước(dehydration).  Nhưng nếu chuột rút bàn chân thường hay xẩy ra th́ có thể chế độ ăn uống của bạn thiếu calcium, potassium hay magnesium.  Các phụ nữ mang thai ở thời kỳ thứ ba đặc biệt dễ bị chuôt rút ở bàn chân v́ lượng máu tăng và sự lưu chuyển máu (circulation) nơi bàn chân suy kém

 

 

Những dấu hiệu khác . Chứng chuột rút “charley horsescó xu hướng đột nhiên xẩy ra, nhiều khi trong khi bạn đang nằm nghỉ. Nó có thể chỉ là một lẩn co thắt đau đớn đơn độc mà cũng có thể là một đợt những co thắt . Dù thế nào đi chăng nữa, sự đau đớn có thể kéo dài sau đó

Điều phải làm- Bạn hăy uốn cong (flex) bàn chân và  xoa bóp nơi bị đau. Bạn cũng có thể áp trên vùng bị đau một túi lạnh hoặc chà sát với cồn. Để tránh chuột rút, bạn hăy căng duỗi (stretch) bàn chân trước khi đi ngủ, sau đó uống một ly sữa ấm (đểcó thêm calcium)

4- Vết đau dưới bàn chân không lành  sore that won’t heal on the bottom of the feet

Đây là một dấu hiệu chính yếu của bệnh tiểu đường.Mức glucoz-huyết cao làm tổn thượng dây thẩn kinh của chân--điều này có nghĩa là những vết xước , vết đứt da,hay vết viêm tấy nhẹ gây ra bởi sức đè  hay cọ sát trên bàn chân thường không được để ư tới. Nếu không được điều trị, các vết loét này có thể dẫn đến nhiểm khuẩn , đôi khi phải cắt cụt chân

Những dấu hiệu khác

Những vết đứt trên da bàn chân chảy nước, có mùi phải được đặc biệt chú ư v́ có thể đă có từ lâu. Những triệu chứng khác của bệnh tiểu đường là khát nước, hay đi tiểu, mệt mỏi, mắt nh́n thấy mờ, đói bụng nhiều và sụt cân

Điều phải làm Chữa trị tức thới vết loét và gặp bác sĩ về bệnh tiểu đường.Người bị tiểu đường cần phải kiểm tra bàn chân của ḿnh mỗi  ngày và đi khám bệnh mổi ba tháng

5- Bàn chân lạnh cold feet

Đặc biệt phụ nữ thường hay than phiền chân lạnh. Có thể  là không có vấn đề ǵ quan trọng, nhưng cũng có thể là do bệnh tuyến giáp (thyroid). Phụ nữ tuổi trên 40 có chân lạnh thường có tuyến giáp không hoạt đông tốt. Hạch tuyến giáp có chức năng điều ḥa thân nhiệt và sự chuyển hóa (metabolism).  Sư lưu chuyển máu suy kém có thể cũng là nguyên nhânlàm chân lạnh

Những dấu hiệu khác  Các triệu chứng của bệnh giảm năng tuyến giáp (hypothyroidism)  khó nhận ra v́ cũng là triệu chứng cũa nhiều bệnh khác ( mệt mỏi, trầm cảm, sụt cân, da khô)

Điều phải làm  Nhựng lớp chất cách nhiệt thiên nhiên giữ nhiệt tốt nhất ( tỉ dụ bí-tất len).  Nếu bạn có những bệnh nào khác th́ khi gặp bác sĩ bạn nên cho bác sĩ biết vể chứng lạnh chân của bạn. Tuy nhiên , ngoài việc trị liệu bẳng cách cho uống thuốc ( nếu bạn có bệnh tuyến ǵáp) , th́ triệu chứng lạnh chân không dễ ǵ giải quyết được..

6- Móng chân dày, vàng, trông xấu xí Thick, yellow, downright ugly toenails

Đây là dấu hiệu có nấm (fungus) ờ dưới móng chân. Nấm onychomucosis có thể tồn tại cả nhiều năm mà không gây đau đớn. Tới khi  bạn đă thấy hậu quả gây xấu xí của nó th́ t́nh trạng nhiễm khuẩn đă nặng và có thể lan sang tất cả các móng chân và ngay cả các móng tay

 

 

Những dấu hiệu khác   Móng chân cũng có thể có mùi và trở thành đen. Dễ bị nhất là những người có bệnh tiểu đường, lưu thông máu không tốt và thiếu miển nhiễm như viêm đa khớp dạng thấp  (immune-deficiency disorders). Người cao tuổi có khó khăn trong việc đi lại ,đôi khi là v́ các móng chân quá dày khó cắt,  nên họ bỏ mặc gây ra đau đớn

Điều phải làm Nên đi bác sĩ chuyên môn để chữa trị. Trong những ca nặng, các thuốc chống nấm bán tự do không hiệu nghiệm bẳng sự kết hợp thuốc bôi khu trú với thuốc  uống và cắt bỏ các phần móng bị bệnh. Các thuốc chống nấm thuộc thể hệ mới có ít tác dụng phụ hơn các thuốc loại cũ.

7- Ngón chân cái đột nhiên to ra ,trông mà ghê!  A suddenly enlarged, scary-looking big toe

Có thể là do bệnh gút (thống phong). Bệnh gút hiện nay hăy c̣n thấy nhiểu, và bạn có thể mắc bệnh này trước khi 65 tuổi. Bệnh gút là một dạng viêm khớp ,gây ra do cơ thể có quá nhiều acid uric.Sự tích  tụ acid uric tạo thành những tinh thể h́nh kim , đặc biệt khi nhiệt độ cơ thể thấp. Thế mà, phẩn lạnh nhất của cơ thể lại là phẩn ở  xa tim nhất…..và đó chính là ngón chân cái. Vỉ vậy ,trong ba phần tư các trường hợp, dấu hiệu đầu tiên của bệnh gút là sáng sớm khi tỉnh dậy bạn thấy khớp ngón chân cái xưng tấy đỏ

 

 

Những dấu hiệu khác.  Sưng tấy và da bóng đỏ hay đỏ tía—cùng với cảm giác nóng và đau—cũng có thể xẫy ra nơi mu bàn chân, gân gót chân , đầu gối và khuỷu tay. Ai cũng có thể mắc bệnh gút, nhưng đặc biệt là đàn ông ở các độ tuổi 40 và 50..Phụ nữ thường bị gút sau kỳ măn kinh

Điều phải làm  Đi khám bác sĩ để kiểm soát nguyên nhân gây bệnh bằng cách thay đổi chế độ ăn uống và uống thuốc

8- Cả hai bàn chân bị tê  Numbness in both feet

Mất “cảm giác” hay cảm thấy  như có kim châm nơi bàn chân là dấu hiệu của bệnh thần kinh ngoại biên (peripheral neuropathy), tức hệ thẩn kinh ngoai biên bị tổn thương.  Đây là cách cơ thể  chuyển tin từ năo và dây cột sống tới toàn bộ phẩn c̣n lại cũa cơ thể. Bệnh thần kinh ngoại biên có nhiều nguyên nhân, nhưng chính nhất là bệnh tiểu đường và uống quá nhiểu rượu. Hóa trị liệu (chemotherapy ) cũng là một nguyên nhân thông thường khác

Những chỉ dấu khác  Cảm giác kiến ḅ  hay nóng cũng có thể xuất hiện ờ các bàn tay và có thể lan sang cánh tay và cẳng chân.  Nếu  nhẹ hơn th́ bạn có thể có cảm giác như luôn luôn đeo găng tay hay đi bí-tất quá nặng

Điều phải làm  Đi khám bác sĩ để t́m nguyên nhân (đặc biệt là nếu nguyên nhân không phải là v́ nghiện rượu) Không có cách chữa khỏi bệnh thẩn kinh ngoại biên, nhưng có thuốc làm giảm đau và thuốc chống trầm cảm trị các triệu chứng

9- Đau các khớp xương ngón chân Sore toe joints

Viêm đa khớp dạng thấp (rheumatoid arthritis-RA) ,một bệnh thoái hóa khớp,  thường xẩy ra nơi các khớp xương nhỏ như ở ngón chân và các đầu xượng bàn tay.

 

 

Những chỉ dấu khác  Xưng  và cứng đơ thường kèm theo đau nhức.  Sự đau đớn có tính cách đối xứng tức là xẩy ra cùng một lúc chẳng hạn như cho cả hai ngón chân cái hay cho cả hai ngón tay chỏ. Viêm đa khớp dạng thấp (RA)  phát triển đột ngột hơn viêm khớp thoái hóa , và  cơn đau lúc có lúc không.  Phụ nữ có rủi ro bị bệnh này gấp bốn lần đàn ông

Điều phải làm  Luôn luôn phải kiểm tra để t́m nguyên nhân của mổi khớp đau. Đối với viêm đa khớp dạng thấp (RA) có nhiều thuốc và liệu pháp có thể giảm thiểu sự đau đớn và bảo tồn chức năng, tuy nhiên  đinh bệnh sớm rất quan trọng v́ giúp tránh được sự biến dạng (như các ngón chân có thể  lệch sang bên)

10- Ngón chân có vết lằn Pitted toenails

Đối với phân nửa số người bị bệnh vảy nến (psoriasis), bệnh ngoài da này cũng xuất hiện trên móng tay móng chân dưới dạng nhiều lỗ nhỏ, sâu hoặc nông. Hơn ba phần tư số người bị bệnh viêm khớp vảy nến (psoriatic arthritis) , một căn bệnh ảnh hường lên khớp và da, cũng có những nốt hay lẳn trên móng tay móng chân

 

 

Những chỉ dấu khác: Các móng tay móng chân  cũng có thể dày hơn , và cũng có thể có mầu vàng nâu hoặc có những đốm mầu cá hồi.. Các đầu xương gần móng nhất cũng sẽ trở thành khô, đỏ và sưng tấy

Điều phải làm  Dùng thuốc trị được cả bệnh vẩy nến và bệnh viêm khớp vảy nến Mặt nển của móng có thể phục hồi được trong nhiều trường hợp nhất là khi trị liệu sớm

11- Không nhấc  bàn chân khỏi gót chân được Being unable to raise the foot upward from the heel

Sự mất khả năng đưa cổ chân và các ngón chân lên khi bước đi ( foot drop) là dấu hiệu tổn thương dây thẩn kinh hay cơ bắp bắt ngưốn từ nơi xa bàn chân như từ lưng hay vai hoặc cổ. Nhiều thuốc hoá trị liệu cũng có hậu quả như vậy

 

 

Những dấu hiệu khác  Bạn cũng có thể thấy đau hay tê, nhưng không nhất thiết. Đôi khi  bạn cảm thấy đau ở phẩn cẳng chân trên hay ở  phần dưới  cột sống  tại chổ mà dây thần kinh bị  cấn (v́ tổn thương hay khối u). Trong một vài trường hợp khi người bệnh bướcchân đi th́ bàn chân họ kéo lê trên  mặt đất. Rất ít khi bệnh này xẩy ra cùng môt lúc cho cả hai bàn chân

Điều phải làm Báo cáo triệu chứng nghiêm trọng này cho bác sĩ.  Bệnh này có thể được hồi biến hoặc trở thành vĩnh viển tùy theo nguyên nhân và liệu pháp

12- Da khô, dể bong ra từng mảnh Dry, flaky skin

Đây là dấu hiệu bệnh nấm da chân (athlete’s foot), một bệnh nhiễm khuẩn do nấm , thường bắt đầu với  da khô và ngứa rồi sau đó da bị xưng và giộp.  Khi bọng giộp vỡ th́ nhiểm khuẩn sẽ lây lan

 

 

Những dấu hiệu khác  Bênh nấm da chân xuất hiện trước tiên ở kẽ các ngón chân.Nó có thể lan xuống gan bàn chân và ngay cả tới các phần khác trên cơ thể (như nách hay háng) thựng ra v́ ngứa găi

Điều phải làm Bệnh nhẹ có thể tự chữa bằng cách ngâm chân rồi lau khô bàn chân. Sau đó giữ cho bàn chân khô bằng cách rắc bột vào giầy và bí-tất.  Nếu bệnh không thuyên giảm trong ṿng  hai tuần lể hoặc nhiễm khuẩn trở thành nặng hơn th́ phải dùng thuốc khử nấm bôi khu trú hay thuốc uống

13- Ngón chân đổi thành mẩu tam tài  Toes that turn patriotic colors

Khi trời lạnh, bệnh Raynaud (hay hiện tượng Raynaud) làm tứ chi chuyển mầu, trước tiên sang mầu trắng, sau đó sang mầu xanh rồi cuối cùng sang mầu đỏ trước khi trở  về mầu tự nhiên.V́ những lư do không được hiểu rơ,  các mạch máu ở những vùng này co thắt lại(vasospasm) hay phản ứng một cách quá mức tạo sinh mầu tam tài

 

 

Những dấu hiệu khác Những vùng bị ảnh hưởng thông thường là các ngón tay, mũi, môi, và thùy tai. Các vùng này khi sờ vào thấy lạnh và bị tê. Phụ nữ và những người ở miền  lạnh bị bệnh Raynaud thường hơn . Người ta thường mắc bệnh này vào  tuổi trước 15 hay sau 40. Căng thẳng tâm thần (stress) cũng có thể kích phát bệnh nàyl

Điều phải làm  Khám bác sĩ để lấy thuốc làm nở rộng mạch máu

14- Bàn chân bị đau thốn kh́ bước đi Feet that are really painful to walk on

Các xương gẫy do stress không được chẩn đoán là  nguyên nhân thông thường của chứng đau bàn chân. Người bệnh có thể cảm thấy khó chiu dọc theo lề bàn chân, ở gan bàn chân hoặc khắp bàn chân. Các xương gẫy này--thường xẩy ra lập lại nhiều lẩn--có thể được gây ra bởi một nguyên nhân khác, thường là bệnh  giảm mật độ xương (osteopena) đặc biệt đối với phụ nữ ngoài 50 tuổi, hoặc một dạng thiếu dinh dưỡng (malnutrition) như thiếu vitamin D (liên quan tới sự hấp thu calcium) hay biếng ăn(anorexia).

Những du hiệu khác- Thường ra bạn vẫn có thể đi lại khi xương bàn chân bị gẫy, v́ bạn chỉ thấy  đau.mà  thôi (có một số người bạo gan chịu đau như thế suốt cả năm)

Điều phải làm  Đi khám bác sĩ bộ khoa khi thấy đau bàn chân.Chẳng hạn như nếu bạn đi du lịch Châu Âu trong ba tuần với đôi giẩy không được tốt th́ bạn có  thể bị  đau bàn chân  Trái lại  môt phụ nữ  55 tuối, thường chỉ  ở nhà ,mà bàn chân bị đau th́ lại phải đi đo mật độ xương. Chụp hỉnh tia X cũng có thể giúp phát hiện những vấn đề liên quan tới dinh dưỡng

15- Đầu ngón chân bị xưng u Toes that bump upward at the tips

Khi  đầu ngón chân bị xưng u tới mức làm cho mất góc độ b́nh thường và trông có vẻ như gồ lên ở đầu th́ đó là chứng ngón h́nh chùy (digital clubbing hay Hippocratic clubbing)  Đây là dấu hiệu thông thường của bệnh phổi nghiệm trọng, kể cả bệnh xơ hoá phổi (pulmonary fibrosis) và ung thư phổi. Bệnh tim và một vài bệnh dạ dày-ruột như bệnh Crohn cũng có liên quan tới chứng ngón h́nh chùy

Những dấu hiệu khác  Bệnh ngón h́nh chùy xẩy ra cho ngón tay và cũng cả cho ngón chân.  Nó có thể xẩy ra cho vài ngón nhung cũng có thể cho tất cả

 

 

Điều phải làm Cách điều trị tùy thuộc  vào nguyên nhân

16- Đau nhói nơi gót chân  Shooting pain in the heel

Plantar fasćitis là tên dùng để chỉ chứng viêm của dải mô liên kết chạy dọc dưới bàn chân do bị căng quá mức. b́nh thường

 

 

Những chỉ dấu khác  Cơn đau bắt đầu với bước chân đầu tiên của bạn vào buổi sáng khi xuống giường và thường ra mức độ đau tăng  dẩn trong ngày. Thông thường th́ bạn  thấy đau ở một (hay cả hai) gót chân, nhưng cũng có thể bạn cảm thấy đau nơi cung hay mu bàn chân. Nguyên nhân là do bạn chạy hay nhảy nhiều, nhưng cũng có thể là v́ sự chống đỡ cho bàn chân không đủ mạnh. Bạn có nguy cơ bị chứng đau này nếu đi chân đất nhiều, dùng giầy quá cũ , lên cân hoặc đi nhiều trên những bề mặt cứng

Điều phải làm  Nếu bị đau nhều tuần hoặc mức độ đau ngày càng nhiều th́ phải đi khám bác sĩ bộ khoa. Bạn hăy dùng giầy gót thấp, có cung ṿm vững chắc, cho tới khi được trị lệu ( uống thuốc chống viêm và dùng nệm lót giầy)

17-  Bàn chân có mùi "Phee-uuuuw!" 

Bàn chân có hạch mồ hôi nhiều hơn tất cả các phần khác trong cơ thể. Ngoài ra có người chảy mô hôi nhiều , có người chảy ít. Khi bạn đi giẩy hay  bí tất, bàn chân bị bí hơi  nên các vi khuẩn đầy rẫy trên cơ thể lợi dụng môi trường ẩm sẽ sinh sôi nẩy nở, tạo ra mùi hôi

Điều phải làm  Rửa chân với sà bông khử trùng rồi  lau khô. Chà tinh bột bắp (cornstarch) hay thuốc trị mồ hôi lên gan bàn chân. Thay bí tất sau mổi lần dùng. Nên sử dụng vật liệu thiên nhiên (như bí tất bông,giầy da) hơn là vật liệu nhân tạo v́ nó hút ẩm tốt hơn

18- Giầy cũ  Old shoes

Giầy cũ không c̣n đủ sức chống đỡ cho bàn chân . Ǵầy cũ là giẩy thường đă đi được vài ba năm hoặc giẩy  thể thao đă dùng để đi bộ hoặc chạy bộ được từ 350-550 miles trở lên

 

đ

 

Những chỉ dấu khác  Vết giộp/blisters  (do giầy quá chật), vết viêm tấy trên ngón chân cái/ bunions ( do giầy quá hẹp), đau gót chân/heelpain (v́ giầy không đủ sức chống đỡ )  Phần lớn người cao tuổi hay bị v́ có thói quen không muốn vứt bỏ những thứ đang dùng quen

Điều phải làm  Dễ quá!!! Đi shopping mua đôi giầy mới…

 

Bài đọc thêm